Kedi Tırmalama Tahtası Nasıl Seçilir? Kedim Mobilyayı Tırmalıyor

Kısa cevap: Kedi tırmalama davranışı doğaldır; engellenmez, yönlendirilir. Mobilyayı kurtarmak için kedinin gerindiğinde boyunu aşan (yetişkin kedide yaklaşık 90 cm ve üzeri), sallanmayan, sisal ip kaplı dik bir tırmalama tahtası seç. Tahtayı kedinin tırmaladığı mobilyanın hemen yanına koy. Kedin halıyı tırmalıyorsa yanına bir de yatay karton tırmalama ekle.

Kedin koltuğun kenarını didik didik ediyorsa yalnız değilsin. Binlerce kedi sahibinin katıldığı bir internet anketinde (Wilson ve ark., Journal of Feline Medicine and Surgery, 2016) sahiplerin çoğu evde en az bir kedi tırmalama tahtası olduğunu söylüyordu. Yine de birçok kedi kumaş koltuğu ya da halıyı tırmalamaya devam ediyordu. Sorun çoğu zaman tahtanın varlığı değil; boyu, malzemesi ya da yeri.

Kediler neden tırmalar?

Kediler tırnaklarının eskiyen dış katmanını atmak, ön bacaklarını ve sırtlarını germek ve bölgelerini işaretlemek için tırmalar. Tırmalama hem görsel hem kokulu bir işarettir: Kedinin pati aralarındaki bezler tırmaladığı yüzeye koku bırakır, çizikler de diğer kedilere görünür bir mesaj verir (Zhang ve McGlone, Applied Animal Behaviour Science, 2020; AAFP).

Bu yüzden kedi tırmalama davranışını tamamen durdurmaya çalışmak işe yaramaz. Kedi bu ihtiyacı bir yerde karşılayacak. Senin işin, ona koltuktan daha cazip bir yüzey sunmak. Kedi tırmalama tahtası ne işe yarar sorusunun cevabı da bu: Tahta, kedinin bu ihtiyacı mobilya yerine kendine ait bir yüzeyde karşılamasını sağlar.

Kedin şu anlarda daha çok tırmalıyor olabilir:

• Uyandıktan hemen sonra: gerinme ihtiyacının en yüksek olduğu an.
• Sen eve geldiğinde: heyecanla selamlama ve işaretleme.
• Yeni bir eşya, kişi ya da hayvan geldiğinde: bölgesini yeniden işaretleme isteği.

Mobilyadaki tırmalamanın birden arttığını fark edersen evde kediyi geren bir değişiklik olup olmadığına bak. Amerikan Kedi Hekimleri Derneği (AAFP), kedinin mobilyayı nerede tırmaladığının, kediyi neyin tedirgin ettiğine dair ipucu verebileceğini belirtir. Örneğin kedin sürekli pencere önündeki koltuğu tırmalıyorsa dışarıda gördüğü bir kediye tepki veriyor olabilir.

Kedi tırmalama tahtası kaç cm olmalı?

Dik bir tırmalama tahtası, kedi arka ayakları yerde ve ön patileri yukarıda gerindiğinde boyunu aşacak kadar uzun olmalıdır. Yetişkin bir kedi için bu genelde yaklaşık 90 cm ve üzeri demektir. Kedi tırmalama tahtası kaç cm olmalı diye soruyorsan ölçü olarak kedinin kendi gerinme boyunu al. Wilson ve ark. (2016) anketinde, en çok kullandığı tahta 3 fit (yaklaşık 91 cm) ve daha uzun olan kedilerde istenmeyen yerleri tırmalama daha az bildirildi.

Kısa tahta, kedinin tam gerinmesine izin vermez. O zaman kedi, vücudunu boydan boya uzatabileceği koltuk sırtını tercih eder. Kısa direkler yavru kediye yetebilir, ama yetişkin kedi için çoğu zaman kısa kalır.

Kedi tırmalama tahtası nasıl olmalı diye bakarken boy kadar önemli bir ölçüt daha var: sağlamlık. Kedi tırmalarken tahta sallanır ya da devrilirse kedi bir daha o tahtaya güvenmeyebilir. Aynı ankete göre önerilen tahtanın taban genişliği yaklaşık 30–90 cm arasındaydı (Wilson ve ark., 2016). Satın almadan önce şuna bak: Tahtanın tepesinden elinle hafifçe çektiğinde sallanıyor mu?

Kedi tırmalama evi mi, tek direk mi?

Tek kedili küçük bir evde, yere sabit oturan uzun tek bir direk çoğu zaman yeter. Kedi tırmalama evi (kedi ağacı), birden fazla katı, yatma yeri ve saklanma bölmesi olan daha büyük bir yapıdır. Wilson ve ark. (2016) anketinde kediler en çok tek dik direkleri ve iki ya da daha fazla katlı kedi ağaçlarını kullanıyordu. Kedi tırmalama tahtası ne kadar tutar sorusunun cevabı da büyük ölçüde bu seçime bağlı: Boy, malzeme ve kat sayısı arttıkça fiyat da artar.

Kedi ağacı, yükseklik ve keşif alanı da sağladığı için ev içi zenginleştirmenin bir parçasıdır. Küçük evlerde bu alanı nasıl kuracağını Ev Kedileri İçin Zenginleştirme yazımızda anlattık.

Hangi malzeme: sisal, karton, halı mı?

Çoğu kedi için ilk deneme sisal ip olmalı. Wilson ve ark. (2016) anketinde kedilerin en sık tercih ettiği yüzey sisal ipti; tahtası sisal ip kaplı olan evlerde istenmeyen tırmalama en az bildirildi. Zhang ve McGlone (2020) de dik ip ve karton tırmalamaların, kanepe kumaşıyla kaplı tırmalamaya göre daha çok tercih edildiğini gözlemledi.

Kedi tırmalama ipi nasıl olmalı diye bakıyorsan sıkı sarılmış, dokusu pürüzlü ve dikmenin üzerinde kaymayan bir sisal ip ara. Kedi tırmalama ipi kaç mm olmalı konusunda bilimsel bir standart yok; ipin pençeyi tutacak kadar kalın ve sarıldığında aralık bırakmayacak kadar düzgün olması yeterli.

Yine de her kedi aynı değildir. Kedinin şu an neyi tırmaladığına bakarak doğru malzemeyi tahmin edebilirsin:

• Koltuk kenarı ya da sırtı (dik, kumaş): dik sisal ip direk.
• Halı ya da paspas (yatay): yatay ya da eğimli bir kedi tırmalama kartonu veya tırmalama halısı.
• Ahşap kapı pervazı ya da masa ayağı: sisal ya da doğal ahşap kaplı direk.
• Yaşlı kedi: daha yumuşak yüzey ve alçak, eğimli tırmalama. Wilson ve ark. (2016), yaşlı kedilerin sert ip yerine daha yumuşak halı yüzeyi tercih ettiğini bildirdi.

Not: Halı kaplı bir tırmalama tahtası, kediye "halı tırmalanır" mesajı verebilir. Evde tırmalanan bir halın varsa tahtada farklı bir doku (sisal ya da karton) seçmek daha güvenli olur.

Hangisinin tutacağını bilmiyorsan pahalı bir kedi ağacı almadan önce bir sisal direk ve bir yatay karton deneyebilirsin. Kedin hangisini daha çok kullanırsa sonraki alımını ona göre yaparsın. Bu, kedi mama kabı seçimi yazımızdaki mantığa benzer: Önce kedinin kullanımına, sonra senin pratikliğine bak. Kedinin doku tercihi kum kabında da kendini gösterir; farklı yüzeyleri deneyerek seçme yaklaşımını kedi kumu çeşitleri yazımızda da bulabilirsin.

Tırmalama tahtası nereye konmalı: dikey mi, yatay mı?

Tırmalama tahtasını kedinin zaten tırmaladığı mobilyanın hemen yanına ve evin ortak, görünür bir alanına koy. Tahta gözden uzak bir köşede, balkonda ya da boş bir odada durursa kedi onu pek kullanmaz. Bunun nedeni, tırmalamanın bir işaretleme davranışı olması; kediler bu işareti yaşadıkları alanda bırakmak ister. Kedi davranışı uzmanı Mikel Delgado da tahtaların kedinin yemek yediği, uyuduğu ve seni karşıladığı yerlere yakın, göz önünde konmasını önerir.

Doğru yerler:

1. Tırmalanan mobilyanın tam önü ya da yanı. Kedin koltuğun köşesini tırmalıyorsa direği o köşeye koy.
2. Kedinin uyuduğu yerin yakını. Kedi uyanınca gerinmek ister; tahta bir adım ötede olsun.
3. Giriş kapısının yakını. Seni karşılarken tırmalayan kediler için.
4. Birden fazla kedin varsa birden fazla nokta. Kediler tahta paylaşmak zorunda kalmasın. AAFP, evdeki tahta sayısı arttıkça tahta ve sisal kullanımının da arttığını belirtir.

Yön, kedinin şu an tırmaladığı yüzeyi izler. Koltuğu tırmalayan kedi dik yüzeyi seviyordur, ona dik direk ver. Halıyı tırmalayan kedi yatay yüzeyi seviyordur, ona yatay bir kedi tırmalama halısı ya da karton ver. İkisini de yapıyorsa iki tür de evde olsun.

Kediyi mobilyadan tahtaya nasıl yönlendirirsin?

Kediyi mobilyadan tahtaya yönlendirmenin yolu, tahtayı cazip, mobilyayı ise geçici olarak cazipsiz yapmaktır. Ceza işe yaramaz. Bağırmak ya da su püskürtmek kedinin tırmalama ihtiyacını gidermez; çoğu zaman yalnız sen yokken tırmalamayı öğretir ve aranızdaki güveni zedeler.

Kedi tırmalama tahtası nasıl alıştırılır diye arıyorsan şu adımları izle:

1. Tahtayı mobilyanın yanına koy. Tırmalanan noktanın tam önüne yerleştir. Kedi tırmalama tahtasına nasıl alıştırılır sorusunda en çok atlanan adım budur: tahtanın yeri.
2. Tahtayı çekici yap. Tahtaya kedi otu (catnip) ya da gümüş asma (silver vine) sür veya tahtanın etrafında olta oyuncağıyla oyna ki kedin tahtaya patisiyle dokunsun. Zhang ve McGlone (2020), kokulu uyaran eklenen tahtaların daha çok kullanıldığını gözlemledi.
3. Kediyi tahtaya taşıyıp patilerini zorla sürtme. Mikel Delgado'ya göre bu, çoğu kedi için rahatsız edici bir deneyimdir ve kediyi tahtadan uzaklaştırır. Kedin tahtaya kendi isteğiyle gitmeli.
4. Doğru davranışı hemen ödüllendir. Kedin tahtayı tırmaladığı anda sevgi, sözlü övgü ya da küçük bir ödül maması ver.
5. Mobilyayı geçici olarak cazipsiz yap. Tırmalanan bölgeyi bir battaniye, kaygan bir koltuk koruyucu ya da çift taraflı bantla kapat. Amaç kediyi korkutmak değil, o yüzeyi tırmalamayı sıkıcı yapmak.
6. Eski kokuyu temizle. Tırmalanan kumaşta kedinin pati kokusu kalır ve onu oraya geri çeker. Bölgeyi kumaşa uygun, kokusuz bir temizleyiciyle sil.
7. Tırnaklarını düzenli kes. Kısa tırnaklar mobilyaya daha az zarar verir. İlk kez yapacaksan veterinerinden nasıl yapıldığını göstermesini iste.
8. Alışkanlık oturunca yavaşça taşı. Kedin tahtayı birkaç hafta düzenli kullandıktan sonra, istersen tahtayı her gün biraz kaydırarak istediğin yere götür. Mobilyanın korumasını en son kaldır.

Yetişkin kedi tırmalama tahtasına nasıl alıştırılır sorusunun cevabı da aynı adımlardır, yalnız daha sabırlı olman gerekir. Yetişkin kedinin yıllardır kullandığı bir tırmalama yeri vardır. O yüzden tahtayı tam o noktaya koymak ve eski yüzeyi bir süre kapatmak burada daha da önemlidir.

Tırnak sökme (declaw) bir çözüm değildir. Tırnak sökme, parmağın son kemiğinin alınmasını içeren bir ameliyattır ve AAFP gibi veteriner kuruluşları bu işleme karşı çıkar. Mobilya için doğru tahta, doğru yer ve düzenli tırnak kesimi yeterli bir yoldur.

Kedi tırmalama tahtası evde nasıl yapılır?

Kedi tırmalama tahtası yapımı için sağlam bir taban, bir dikme ve sisal ip yeterlidir. Hazır tahtada aradığın kurallar burada da geçerli: boy, sağlamlık ve doğru yüzey. Evde kedi tırmalama nasıl yapılır diye düşünüyorsan en kolay başlangıç aşağıdaki sisal direktir; kedi tırmalama tahtası nasıl yapılır sorusunun cevabı da bu beş adımdan ibaret.

Basit sisal direk:

1. Taban: Kalın bir ahşap levhadan kare bir taban kes. Kedi tırmalarken devrilmeyecek kadar geniş ve ağır olsun.
2. Dikme: Tabana alttan vidalayacağın, yaklaşık 90 cm ya da daha uzun bir ahşap kare dikme ya da kalın bir karton veya PVC boru kullan.
3. İp: Dikmeyi sisal iple aşağıdan yukarı, aralık bırakmadan sıkıca sar. İpin başını ve sonunu zımba ya da küçük vidayla sabitle; uçların pençeye takılmayacak biçimde gömülü kalmasına dikkat et. Kedi tırmalama ipi nasıl yapılır diye uğraşıp ipi kendin örmene gerek yok; hazır sisal ip yeterli. Kedi tırmalama ipi nereden alınır diye soruyorsan sisal ip hırdavatçılarda, nalburlarda ve pet shoplarda bulunur.
4. Yapıştırıcı: Yapıştırıcı kullanacaksan su bazlı bir ürün seç ve kokusu tamamen geçmeden tahtayı kediye verme.
5. Test: Dikmeyi tepesinden çekerek salla. Sallanıyorsa tabanı büyüt ya da direği duvara sabitle.

Kedi tırmalama evi nasıl yapılır diye düşünüyorsan aynı yöntemle iki farklı yükseklikte direk kurup aralarına sağlam bir raf vidalayabilirsin; her katın sallanmadığından emin ol. Yer darsa kedi tırmalama duvarı nasıl yapılır sorusunun cevabı da benzer: Sisal ip sardığın ya da karton şerit dizdiğin bir paneli, kedinin gerinme boyunu aşacak yükseklikte duvara vidala.

Karton tırmalama (yatay): Oluklu koli kartonunu aynı genişlikte şeritler halinde kes. Şeritleri kesik kenarları yukarı bakacak biçimde yan yana sıkıca diz ve bir kutunun ya da ahşap çerçevenin içine yerleştir. Kedi karton yüzeyi dağıttıkça şeritleri yenile. Bu yöntem hazır bir kedi tırmalama matı almadan önce ucuz bir başlangıçtır. Kedi tırmalama paspası nasıl yapılır sorusunun cevabı da aynı: Şeritleri alçak, düz bir çerçeveye dizdiğinde kapı önüne koyabileceğin bir paspas elde edersin. Kedi tırmalama oyuncağı nasıl yapılır diye arıyorsan aynı şeritleri küçük bir kutuya dizip arasına biraz kedi otu serpmen yeterli.

Sisal ipi bir masa ya da sandalye ayağına sarmak da hızlı bir çözümdür. Kedin zaten bu ayağı tırmalıyorsa ayağı kendi tırmalama direğine çevirmiş olursun.

Sık sorulan sorular

Kedi tırmalama ne yapılmalı diye arayanların bir kısmı mobilyayı, bir kısmı da tırmalanan cildi düşünür. Aşağıdaki sorular ikinci gruba, örneğin kedi tırmalama izi nasıl geçer diye merak edenlere de cevap verir.

Kedi tırmalaması ne zaman tehlikeli?

Kedi tırmalaması; yara kızarır, şişer, ısınır, iltihap toplar ya da birkaç gün içinde ateş, halsizlik ve lenf bezlerinde şişlik gibi belirtiler başlarsa tehlikeli olabilir. Bu tablo, kedi tırmığı hastalığının (Bartonella henselae bakterisinin yaptığı enfeksiyon) belirtisi olabilir ve antibiyotikle tedavi edilir (Johns Hopkins Medicine). Böyle bir durumda doktora başvur. Aşı durumunu bilmediğin bir kedi, özellikle bir sokak kedisi tırmaladıysa kuduz riski açısından da sağlık kuruluşuna görünmen gerekir.

Kedi tırmalayınca kuduz olur mu?

Düzenli aşılanan bir ev kedisinin tırmalamasıyla kuduz bulaşma riski çok düşüktür. Aşısı bilinmeyen bir kedinin ya da sokak kedisinin tırmalamasında ise kuduz riski göz ardı edilmemelidir. Kedi tırmalama kuduz açısından endişe veriyorsa yarayı hemen yıka ve aynı gün aile hekimine ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvur. Aşı gerekip gerekmediğine sağlık ekibi karar verir (T.C. Sağlık Bakanlığı). Kendi kedinin aşılarının güncel olup olmadığını kedi aşı takvimi yazımızdan kontrol edebilirsin.

Kedi tırmaladıktan sonra ne yapılmalı?

Kedi tırmaladıktan sonra yarayı hemen bol su ve sabunla yıka. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), hayvan kaynaklı yaralarda yaklaşık 15 dakika boyunca sabun ve suyla yıkamayı önerir. Ardından yarayı kurulayıp temiz bir bantla kapat ve sonraki günlerde kızarıklık, şişlik ya da ateş olup olmadığını izle. Belirti çıkarsa ya da kedinin aşı durumunu bilmiyorsan doktora başvur.

Kedi tırmalama izi nasıl geçer?

Yüzeysel kedi tırmalama izleri, yara temiz tutulduğunda çoğu zaman kendiliğinden solar. Kedi tırmalama izleri nasıl geçer diye arıyorsan iyileşme sırasında kabukları koparmamak ve yarayı kaşımamak iz kalma ihtimalini azaltır. Kedi tırmalama izi kaç günde geçer sorusunun tek bir cevabı yok; süre çiziğin derinliğine göre değişir. Kızarıklık geçmiyor, yara şişiyor ya da iz uzun süre belirgin kalıyorsa bir doktora ya da dermatoloğa danış.

Kedinin tırmaladığı yere ne yapmalı?

Kedinin tırmaladığı mobilyayı önce kumaşa uygun, kokusuz bir temizleyiciyle silerek pati kokusunu azalt. Sonra bölgeyi geçici olarak bir battaniye ya da koltuk koruyucuyla kapat ve tam yanına bir tırmalama tahtası koy. Kedi o noktaya döndüğünde tahtayı bulursa yeni alışkanlık daha hızlı yerleşir.

Kedi tırmalama tahtası nasıl olmalı?

Kedi tırmalama davranışı sağlıklı bir kedinin doğal ihtiyacıdır. Mobilyayı korumanın yolu bu ihtiyacı engellemek değil, doğru yere taşımaktır. Kedinin gerindiğinde boyunu aşan, sallanmayan, sisal kaplı dik bir tahta seç; halı tırmalıyorsa yatay bir karton ekle. Tahtayı tırmalanan mobilyanın hemen yanına koy ve kedin her kullandığında onu ödüllendir. Bu hafta atacağın ilk adım: Kedinin en çok tırmaladığı noktayı belirle ve tahtayı tam oraya yerleştir.

Kaynaklar

• Wilson C, Bain M, DePorter T ve ark. "Owner observations regarding cat scratching behavior: an internet-based survey." Journal of Feline Medicine and Surgery, 2016; 18(10): 791–797.
• Zhang L, McGlone JJ. "Scratcher preferences of adult in-home cats and effects of olfactory supplements on cat scratching." Applied Animal Behaviour Science, 2020.
• American Association of Feline Practitioners (AAFP), Claw Friendly eğitim seti: Scratching Resources.
• Mikel Delgado, Zhang ve McGlone (2020) çalışmasının değerlendirmesi (What Your Cat Wants).
• Johns Hopkins Medicine, Cat Scratch Disease.
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO), hayvan kaynaklı yaralarda ilk yardım ve kuduz önerileri.
• T.C. Sağlık Bakanlığı, kuduz riskli temas bilgilendirmesi.