Kedi Mantarı: Belirtiler, Tedavi ve İnsana Bulaşma

Kısa cevap: Kedi mantarı, halk arasındaki adıyla saçkıran, kedinin derisinde ve tüyünde yaşayan bir mantar enfeksiyonudur. Belirtisi çoğunlukla yuvarlak, tüysüz, pullu alanlardır. Bulaşıcıdır ve insana geçebilir. Kesin tanıyı veteriner hekim koyar; tedavi haftalar sürer ve hem kediyi hem evi kapsar.

Kedi mantarı nedir, neden olur?

Kedi mantarı, deri ve tüydeki keratini besin olarak kullanan dermatofit mantarların yol açtığı enfeksiyondur. Kedilerde olguların büyük bölümünden Microsporum canis sorumludur (Merck Veterinary Manual). Adı "mantar" olsa da yerde biten mantarla ilgisi yoktur.

Kedi mantarı neden olur sorusunun cevabı çoğunlukla temastır: mantar sporları enfekte bir kediyle, onun tüyüyle, yatağıyla ya da tarağıyla taşınır. Şu kediler daha çok risk altındadır:

• Yavru kediler ve yaşlı kediler (bağışıklık sistemi daha zayıf)
• Uzun tüylü kediler
• Barınak, sokak ya da kalabalık ortamdan gelen kediler
• Başka bir hastalık nedeniyle bağışıklığı baskılanmış kediler

Mantar, sağlam derideki bir kedide her zaman hastalık yapmaz. Küçük yaralar, stres ve bağışıklık düşüklüğü yerleşmeyi kolaylaştırır.

Kedi mantarı belirtileri neler?

En tipik işaret, yuvarlak, tüyü dökülmüş, kenarı kızarık ya da pullu lezyondur. Kedi mantarı belirtileri kediden kediye değişir ve bazı kedilerde hiç görünmez. Şunlara bak:

• Yüz, kulak, burun çevresi, bacak ve kuyrukta tüysüz yuvarlak alanlar
• Pullanma, kepeklenme, kabuklanma
• Hafif ya da hiç olmayan kaşıntı (her mantar kaşındırmaz)
• Kırık, kısa kalmış tüyler
• Nadiren tırnak çevresinde şişlik ve tırnakta kalınlaşma, bozulma

Aynı görüntü pire alerjisi, uyuz, bakteriyel enfeksiyon ya da stres kaynaklı tüy yolma ile de oluşabilir. Bu yüzden görüntüye bakıp tanı koyma. Tüy dökülmesinin diğer nedenleri için kedi tüy dökülmesi yazımıza, pireyi elemek için kedi piresi nasıl geçer rehberine bakabilirsin.

Kedi kulak mantarı ve kedi burun mantarı aynı şey mi?

Hayır, çoğu zaman değil. Kedi kulak mantarı diye aranan sorun genellikle kulak kanalındaki maya enfeksiyonudur (ör. Malassezia). Koyu, kahverengi, kötü kokulu kulak kirine yol açar ve saçkırandan ayrı tedavi edilir. Kulak dışındaki pullu, tüysüz alanlar ise saçkıranı düşündürür.

Kedi burun mantarı olarak anlatılan görüntüde ise burun köprüsünde ya da yüzde pul ve tüy kaybı görülür. Burun akıntısı, hapşırma ve burun yarası solunum enfeksiyonu işaretidir; bunun için kedi hapşırması yazısını oku. Kulak temizliğinin sınırlarını kedi ve köpeklerde kulak temizliği yazısında anlattık.

Kedi mantarı insana geçer mi?

Evet, geçer. Saçkıran zoonoz bir hastalıktır; yani hayvandan insana bulaşabilir. Kedi mantarı insana geçer mi diye soranların çoğu bunu çocuğunda ya da kendinde bir leke fark edince fark eder. Bulaşma, enfekte kediyi sevmek, kucaklamak ya da onun yatağına, battaniyesine dokunmakla olur.

Kedi mantarı insanda yuvarlak, kenarı hafif kabarık, pullu ve kızarık, genellikle kaşıntılı bir leke olarak görülür. Kol, yüz, boyun ve gövdede çıkabilir. Çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı baskılanmış kişiler daha çok etkilenir (CDC).

Kedi mantarı insana geçerse ne olur sorusunun cevabı genellikle iyi: cilt hekimi antifungal krem ya da gerekirse ağızdan ilaç verir ve lezyon geçer. Kendi başına krem seçmek yerine dermatoloğa görün. Kediyi de veterinere götürmeyi unutma; yalnız insanı tedavi etmek yetmez, kaynak kedide durur.

Kedi mantarı tedavisi nasıl yapılır?

Kedi mantarı tedavisi veteriner hekimin planıyla yürür ve üç ayağı vardır: kediye ilaç, evin temizliği, tedavi bitene kadar izolasyon. Tedavi haftalar sürer; veteriner çoğu zaman kontrol kültürü negatif çıkana dek devam etmeni ister (AAFP).

1. Tanı: Veteriner hekim tüy ve deri örneğinden mantar kültürü, ışık muayenesi (Wood lambası) ya da mikroskop incelemesi yapar. Kültür sonucu birkaç hafta alabilir.
2. Kediye uygulanan tedavi: Lezyonun yaygınlığına göre ilaçlı şampuan, haricen sürülen antifungal preparatlar ya da ağızdan antifungal ilaç kullanılır.
3. Düzenli kontrol: Görünüş düzelse bile mantar tüyde kalabilir. İlacı erken bırakmak nüks nedenidir.
4. Evin temizliği: Aşağıdaki bölümde.

Kedi mantarı ilacı arıyorsan şunu bil: ilaçlar reçeteyle verilir, doz kilo ve hastalığın şiddetine göre belirlenir. İnsan kremi, bitkisel yağ ya da evdeki sirke, kekik gibi karışımlar kedi için güvenli ve etkili tedavi sayılmaz; yalamayla yutulabilir ve cildi tahriş edebilir. Kedinin kendini yalaması nedeniyle bu tür uygulamalar özellikle risklidir.

Kedi mantarı kaç günde geçer diye de soruluyor. Sabit bir gün yoktur; hafif olgular da çoğunlukla birkaç hafta, yaygın olgular birkaç ay sürebilir.

Kedi mantarı evde nasıl bulaşmaz, ortam nasıl temizlenir?

Mantar sporları ortamda aylarca yaşayabildiği için temizlik tedavinin yarısıdır. Kedi mantarı nasıl geçer sorusunun cevabı da burada: temas ve ortak eşyalar. Şu adımlar bulaşmayı azaltır:

• Hasta kediyi mümkünse kapısı kapalı, kolay temizlenen tek bir odada tut.
• Kediyi tuttuktan sonra ve temizlikte eldiven kullan; ellerini sabunla yıka.
• Tüy ve pulları sık sık elektrikli süpürgeyle topla, torbayı kapalı biçimde at.
• Sert zeminleri, kum kabını ve mama-su kaplarını veterinerin önerdiği dezenfektanla sil. Çamaşır suyu kullanacaksan oranı veterinerine sor; fazla derişik karışım hem kediye hem yüzeye zarar verir.
• Yatak ve battaniyeleri sıcak suda yıka; yıkanamayanları değiştirmeyi düşün.
• Evde başka kedi ya da köpek varsa onları da veteriner hekime göster; belirti vermeden taşıyıcı olabilirler.

Çocuklar ve bağışıklığı zayıf kişiler tedavi bitene kadar kediyle yakın temastan kaçınsın. Yavru kedilerin güvenli temizliği için yavru kedi nasıl temizlenir yazısı da işine yarar.

Kedi mantarı için ne zaman veterinere gitmeli?

Tüysüz, pullu bir alan fark eder etmez veterinere git; bekledikçe hem kedi hem evdeki insanlar için risk büyür. Aşağıdaki durumlarda aynı gün veteriner hekime başvur:

• Yavru, yaşlı ya da hastalıklı bir kedide yaygın tüy kaybı ve kabuklanma
• Lezyonlarda irin, kötü koku, şişlik ya da yüzde göz çevresine yayılma
• Kedide iştahsızlık, halsizlik ya da ateşle birlikte deri sorunu
• Evde bir çocuğun ya da bağışıklığı zayıf birinin cildinde yeni, yuvarlak leke çıkması (bu kişi için doktora başvur)

Sık sorulan sorular

Kedi mantarı nasıl iyileşir, evde ne yapılabilir?

Kedi mantarı veteriner hekimin yazdığı antifungal tedaviyle ve ev temizliğiyle iyileşir. Evde yapabileceklerin izolasyon, süpürme, yüzey dezenfeksiyonu ve çamaşır yıkamadır. Tedaviyi kendi başına bitkisel ya da insan ürünleriyle yürütme.

Kedilere kantaron yağı ya da insan kremi sürülür mü?

Veteriner hekim onaylamadan sürme. Kedi sürülen maddeyi yalayarak yutar ve bazı maddeler zehirlenmeye ya da cilt tahrişine yol açabilir. Bu ürünlerin kedi mantarına etkili olduğunu gösteren güvenilir bir veri de yoktur.

Kedi mantarı aşısı var mı?

Bazı ülkelerde ruhsatlı ürünler bulunsa da aşı tek başına çözüm sayılmaz ve etkisi tartışmalıdır. Aşı kararını veteriner hekimin değerlendirmesine bırak; mevcut bir enfeksiyonun yerine geçmez. Temel aşıların listesi için kedi aşı takvimi yazısına bak.

Kedi mantarı kendiliğinden geçer mi?

Sağlıklı yetişkin kedilerde bazen aylar içinde kendiliğinden düzelebilir, ama bu sürede ortama çok sayıda spor yayar ve evdekilere bulaştırabilir. Bu yüzden tedavisiz beklemek önerilmez.

Kedi mantarı insandan insana geçer mi?

Geçebilir. Saçkıran, enfekte kişinin cildine, havlusuna ya da ortak eşyalara temasla başkasına bulaşabilir. Lezyon fark edince doktora başvur ve havlu, tarak gibi eşyaları ortak kullanma.

Kaynaklar

• Merck Veterinary Manual: Dermatophytosis in Cats
• AAFP: Feline dermatophytosis rehberi
• CDC: Ringworm